VOORWOORD

In de maandelijkse kinderwerkvergaderingen in de gemeente waar ik jarenlang de leiding heb gehad over het kinderwerk, heb ik telkens geprobeerd om de kinderwerkers ook een stukje instructie mee te geven. Zo is in de loop der jaren langzaam maar zeker dit trainingsboek ontstaan.

Het is heel belangrijk dat kinderwerkers weten hoe God over kinderen denkt, en hoe God wil dat wij met kinderen om zullen gaan. Kinderwerk is niet zomaar een leuke bezigheid, maar het is een verantwoordelijkheid, een bediening waarvoor we toegerust behoren te zijn. In de onderdelen "Hoe kinderen onderwijzen" en "Methoden gebruiken" tracht ik daar iets over te zeggen.

Dit trainingsboek is beslist niet volledig. Het wil een inleiding geven in de grote wereld van het kind...... Aan het eind van elke les geef ik een lijst van boeken, die ik steeds geraadpleegd heb.

Mijn bede is dat ieder die dit boek doorneemt geholpen zal worden om de kinderen nog beter te dienen en hulp zal ervaren bij het leiding geven aan en het instrueren van andere werkers.

Inleiding: DE KINDEREN DIENEN MET HET WOORD

SCHEP EEN VLOTTE, MAAR ORDELIJKE ATMOSFEER

Ons doel als we met kinderen samenkomen is, dat er een aanwezigheid van God gevoeld zal worden in alles wat we ondernemen zodat ze blij en veranderd naar huis gaan.

SLEUTELS OM DE KINDEREN GOD TE DOEN ERVAREN

1. De kinderen moeten vertrouwen en eenheid voelen onder de leidinggevenden.
2. De kinderen moeten zich veilig voelen in een goed gestructureerd geheel.
3. De kinderen hebben veel plezier nodig en moeten daarom speciaal behandeld worden.

WANDELEN MET GOD

Elke medewerker is verantwoordelijk voor zijn of haar eigen wandel met God, d.w.z.:

a. zelf in het reine met God staan;
b. zelf in het reine met je broers en zussen;
c. zelf vol zijn van de Heilige Geest;
d. verwachtend zijn dat de Heer door je heen gaat werken;
e. visie hebben en geloven wat God werkelijk wil doen.

VERTROUWEN EN EENHEID TUSSEN DE LEIDINGGEVENDEN ONDERLING

1. Goede communicatie tussen de leidinggevenden is essentieel en het is nodig dat er contact is.
2. Ieder moet zijn verantwoordelijkheid opnemen, dat hij / zij nodig is en moet de visie van het team delen.
3. Ieder moet duidelijk weten waar hij / zij aan toe is en weten hoe hij / zij moet functioneren in het geheel.

ZEKERHEID VAN STRUCTUUR EN STRATEGIE

1. Het programma wat voorgelegd wordt moet in principe zo goed mogelijk gevolgd worden en wijzigingen of aanpassingen moeten in overleg gebeuren.
2. Medewerkers moeten afhankelijk zijn van elkaar, volledig toegewijd aan hun opdracht en bereid zijn te helpen waar nodig, geen dingen overlaten tot het laatste nippertje.
3. T.a.v. bijzonderheden die in het programma voorzien zijn moet nagekeken worden of alle materialen ervoor aanwezig zijn en zonodig dient in overleg met de afdelingsverantwoordelijke materiaal aangeschaft te worden.
4. Een duidelijke afspraak over discipline moet per groep bepaald en door iedereen uitgewerkt worden.

SPECIAAL ZIJN EN VEEL PLEZIER MAKEN

1. Geef de kinderen een warm welkom. Laat elk kind zich thuis voelen en ervaren dat hij / zij er helemaal bij hoort. Let op speciale behoeften, onthoud de namen van de kinderen en maak contact tijdens de opdrachten.
2. Laat de kinderen zich kunnen uitleven, maak het opwindend voor ze, laat ze een keer lachen of hard roepen, voorzie voldoende beweging en afwisseling.
3. Noodzaak van pauze: een pauze van 10 minuten met drinken en koek waarin de kinderen zich kunnen ontspannen. Tijd om naar het toilet te gaan....

LES 1 : GODS GEDACHTEN OVER KINDEREN

Er wordt veel gesproken over hoe kinderen over God denken of hoe de kinderen zich God voorstellen. De vraag die ons bezighoudt is echter wat God van de kinderen denkt en aan de hand daarvan willen we verder denken en werken, zodat wij in dat zelfde beeld, zoals God de kinderen ziet, ook zelf de kinderen zullen zien.

A. GOD TOONT REEDS IN HET O.T. HOE BELANGRIJK HIJ DE KINDEREN VINDT

Er worden heel wat opdrachten van God in de schrift gevonden waarin gesproken wordt dat vaders hun kinderen moeten Ieren.

1. De Heer wilde dat de kinderen de tekenen en wonderen zouden kennen. Het was voor hen een bewijs van Gods kracht en tegenwoordigheid.

Ex. 10:2 "Ga tot Farao want Ik heb zijn hart en dat van zijn dienaren onvermurwbaar gemaakt, opdat Ik zijn tekenen onder hen tone en gij aan uw kind en kleinkind kunt vertellen wat Ik de Egyptenaren heb aangedaan en welke tekenen Ik onder hen verricht heb, opdat gij weet dat Ik de Here ben."

Joz. 4:5 "Trekt over, vóór de ark van de Here, uw God, naar het midden van de Jordaan, en heft u ieder één steen op de schouder, naar het getal van de stammen der lsraëlieten, opdat dit een teken onder u zij. Wanneer uw kinderen later vragen: wat hebben deze stenen voor U te betekenen? dan zult gij zeggen: dat de wateren van de Jordaan afgesneden werden voor de ark van het verbond des Heren......." (zie ook Joz. 4: 21-24). Vers 24 benadrukt dat iedereen zou weten dat de Here sterk is en opdat ieder de Here zou vrezen.

2. De Heer wilde dat de kinderen zouden weten dat God een machtige bevrijder is en dat bewezen heeft door de grote uittocht uit Egypte. De instelling van het Pascha was een altoosdurende herinnering aan deze bevrijding.

Ex. 12:26 "En wanneer uw zonen tot u zeggen: "Wat betekent deze dienst voor u?", dan zult gij zeggen: Het is een Paasoffer voor de Here.......die ons gespaard heeft en bevrijd uit de macht van de Egyptenaren".

3. In Deut.4:9 en 6:6-7 Iezen we dat de Heer gebood de kinderen te onderwijzen om de Heer lief te hebben met hun hele hart, hun hele ziel en al hun verstand en krachten. Dit betekende dat God wilde dat de kinderen de ganse wet zouden onderhouden en er naar leven. Vooral Deut. 6:6-7 laat zien dat God niet alleen maar een geleerd lesje wilde, maar een leven met Hem. De geboden van de Heer zouden ingeprent worden en de ouders zouden erover spreken "wanneer gij in uw huis zijt, wanneer gij onderweg zijt, wanneer gij nederligt en wanneer gij opstaat! "

4. God wilde dat de kinderen Hem zouden vrezen en hun vertrouwen in Hem zouden stellen.
Wat is de Heer vrezen? God bedoelde niet dat de kinderen bang moesten zijn voor Hem. De Heer vrezen duidt op respect en eerbied, op het rekenen op Hem in hun dagelijkse leven (Deut. 31:13).

Ps. 78:5-7 "Hij richtte een getuigenis op in Jakob en stelde een wet in Israël die Hij onze vaderen gebood hun kinderen te Ieren, opdat het volgende geslacht die zou kennen, de kinderen, die geboren zouden worden, dat zij zouden opstaan om ze te vertellen aan hun kinderen: opdat die hun vertrouwen op God zouden stellen, en Gods werken niet vergeten, maar zijn geboden bewaren".

B. DE BIJBEL LEERT ONS DAT KINDEREN DEEL HEBBEN AAN HET KONINKRIJK VAN GOD

Verschillende teksten in Oud en Nieuw testament laten ons zien hoe belangrijk God de kinderen acht door ze deelgenoot te laten zijn van Zijn Koninkrijk. Dit toont de wil van God dat alle mensen behouden zouden worden en niet één verloren zou gaan. Hij begint Zijn machtige genade te tonen aan de kinderen door ze in te willen sluiten in Zijn plan. De waarschuwingen die Jezus ons geeft in het Nieuwe Testament zijn dan ook niet mis wanneer het gaat om kinderen tot zonde te verleiden!

1. KINDEREN ZIJN GODS ERFDEEL

Ps. 127:3 zegt: "Zie, zonen zijn een erfdeel des Heren".
Kinderen zijn prachtig! Het zijn schepselen van God en God wil zeggen "ze zijn van MIJ"!

2. Mark 10:14, in deze tekst zegt Jezus het heel duidelijk: Laat de kinderen tot Mij komen, verhindert ze niet; want voor zodanigen is het Koninkrijk Gods". Matth. 19:14...........

3. KINDEREN ZIJN ONTVANKELIJK EN OPEN VOOR DE HEER

In Matt. 11:25 zegt Jezus: "Ik dank U, Vader, Heer des hemels en der aarde, dat Gij deze dingen voor wijzen en verstandigen verborgen hebt, doch aan kinderkens geopenbaard". In Matt. 18:6 zegt Jezus: "maar een ieder die één dezer kleinen, die in Mij geloven, tot zonde verleidt, het zou beter voor hem zijn, dat een molensteen om zijn hals was gehangen en hij verzwolgen was in de diepte der zee". Ook in het Oude Testament lezen we verschillende keren hoe erg God het vindt wanneer zelfs de kinderen niet meer ontvankelijk zijn. Ez. 2:4 zegt dat de kinderen stug zijn geworden. Een gevolg van zonde en ongerechtigheid. Micha 2:9 zegt dat de heerlijkheid van de kinderen weg is vanwege de onreinheid en het verderf waar zij al heel jong mee gemoeid zijn.

C. GOD ZEGENT EN BESCHERMT DE KINDEREN

Heel veel gedeelten in de bijbel laten ons zien hoe God van kinderen houdt en hen speciaal beschermt en zegent door talrijke beloften aan hen te geven. In de bediening van Jezus komen we verschillende keren tegen dat Jezus niet alleen tijd nam voor de kinderen maar hen ook deelgenoot maakte van genezing en herstel. Het dochtertje van Jaïrus wordt door de Heer opgewekt (Marc. 5:39). Het dochtertje van de Syrofenisische vrouw wordt bevrijd van een onreine geest in Marc. 7:24-30.

1. JEZUS STELT ZICHZELF GELIJK MET DE KINDEREN

Matt. 18:5 "En een ieder, die zulk een kind ontvangt in mijn naam, ontvangt Mij".

2. KINDEREN GENIETEN EEN BIJZONDERE ENGELEN BESCHERMING

Matt. 18:10 leert ons dat kinderen engelen hebben die voortdurend het aangezicht van God zien.

3. GOD WIL DE KINDEREN ZEGENEN

Ps. 147:13 "Hij zegent uw kinderen in uw midden".
Ps. 115:13 "Hij zal zegenen wie de Here vrezen, kleinen zowel als groten"

4. HET HEIL IS VOOR HEN EN ZIJ ZULLEN LEREN VAN DE HEER

Jes. 54:13 "...uw zonen zullen leerlingen des heren zijn". Zij zullen zelf door een relatie met God Ieren, inzicht krijgen, beschermd worden en begeleid om Hem te dienen.

5. GOD BELOOFT DE HEILIGE GEEST VOOR VOLWASSENEN EN KINDEREN

Hand 2:38 "Want voor u is de belofte en voor uw kinderen....". God verbindt zich eraan de Heilige Geest te geven. Alhoewel de leeftijd niet vermeld staat, geldt in ieder geval de belofte dat het voor onze kinderen is en dat ook zij er deel aan zullen krijgen!

6. GOD BELOOFT ZONEN EN DOCHTERS DIE ZULLEN PROFETEREN!

Joël 12:28 is de moeite waard om over na te denken. Opvallend is in deze tekst dat God door de profeet Joël de verschillende leeftijdsgroepen allen afzonderlijk noemt en voor iedere categorie heeft God een machtig plan!

- uw zonen en dochters zullen profeteren....
- uw ouden zullen dromen dromen....
- uw jongelingen zullen gezichten zien....
- op dienstknechten en dienstmaagden zal Ik mijn Geest uitstorten.

D. GODS BEELD IS ZICHTBAAR IN DE KINDEREN

Niet alleen gebruikt God vele malen de relatie Vader-kind als Hij ons aanspreekt, maar de volgende teksten bepalen ons erbij dat God iets moois in de mens gelegd heeft en dat is Zijn eigen beeld waarnaar Hij ons geschapen heeft.

1. GOD OPENBAART ZIJN KRACHT IN KINDEREN EN ZUIGELINGEN

Ps. 8:3: " Uit de mond van kinderen en zuigelingen hebt Gij sterkte gegrondvest..."

2. DE HEERLIJKHEID VAN GOD STRAALT OVER DE KINDEREN VAN HEN DIE GOD LIEFHEBBEN

Ps 90: 6: "...en uw heerlijkheid over de kinderen".

3. KINDEREN ZIJN EEN VOORBEELD VAN GELOOF

Matt. 18:2 waar Jezus een kind op neemt om aan te tonen dat een volwassene moet worden als kinderen om het Koninkrijk van God binnen te gaan. Dit duidt op eenvoud en geloof.

4. KINDEREN WILLEN GOD LOVEN EN PRIJZEN VAN HEEL JONGS AF AAN

Matt. 21:16 "...Uit de mond van kleine kinderen en zuigelingen hebt Gij lof bereid..." Denk aan kleine kinderen die uit volle overtuiging kunnen zingen of bidden. Zij zijn open kanalen voor de zegen en inspiratie van God.

Tenslotte willen we stilstaan bij een belofte van God in Ps. 132: 11-12 waar God zegt dat Hij David met een dure eed gezworen heeft "....AIs uw zonen mijn verbond houden en mijn getuigenis, die Ik hun Ieer, dan zullen ook hun zonen voor immer op uw troon zitten". Door het geloof zijn wij geestelijk geënt in de familie van David en mogen we de beloften vasthouden voor onze kinderen dat zij deel zullen hebben aan de geestelijke troon. Een beeld van overwinning, van kracht en heerschappij welke God een ieder wil geven die Hem oprecht liefheeft en volgt.

LES 2: RELATIE MET KINDEREN

De grootste problemen die in opvoeding of onderwijs voorkomen zijn te wijten aan een gebrek aan goede relatie met elkaar. Structuur is belangrijk, we kunnen algemene noden bepalen, doelen met elkaar bespreken, alles prima organiseren en veel werk besteden aan het maken van programma's en het werken naar resultaten. AIIes kan keurig uitgewerkt zijn, maar relatie is nog iets anders.

Relatie is essentieel en betekent individueel of in groepsverband. De eerste gemeente werd gekenmerkt door LIEFDE.

Luk. 6:35-38. "Neen, hebt uw vijanden lief, en doet hun goed en leent zonder op vergelding te hopen en uw loon zal groot zijn en gij zult kinderen van de Allerhoogste zijn, want Hij is goed jegens de ondankbaren en bozen. Weest barmhartig, gelijk uw Vader barmhartig is. En oordeelt niet en gij zult niet geoordeeld worden. En veroordeelt niet en gij zult niet veroordeeld worden; laat los en gij zult losgelaten worden. Geeft en u zal gegeven worden: een goede, gedrukte, geschudde, overlopende maat, waarmede gij meet, zal u wedergemeten worden".

Johannes drukt het zeer sterk uit in zijn brieven als hij zegt:

" indien iemand zegt 'Ik heb God lief', doch zijn broeder haat, dan is hij een leugenaar....."
(1 Joh. 4:20).

Relatie is gebaseerd op begrip. Meestal als iemand een ander niet mag is dat omdat deze misbegrepen werd.

1. WERKEN AAN EEN GOEDE RELATIE

Zoals bij volwassenen, gebeurt het vaak bij kinderen dat ze misbegrepen of verkeerd beoordeeld worden.
Hoe voorkom je problemen en hoe werk je naar goede relatie?

a. Wees open wanneer je het kind voor het eerst ziet

Eerste indrukken zijn belangrijk. Vaak wordt iemand onmiddellijk in gedachten vergeleken met een ander. Hij of zij lijkt op die.... Kinderen worden vaak in een bepaalde hoek gezet.

b. Tracht een persoonlijk contact op te bouwen met elk kind

Persoonlijk contact kan nooit via een les, waar we in het algemeen bezig zijn en de groep aanspreken.
Persoonlijk contact betekent tijd nemen om naar iemand te luisteren, om het kind te ontmoeten in de meest ontspannen sfeer. De beste plaats hiervoor is uiteraard het gezin. Leiders zullen de kinderen anders benaderen als ze eenmaal bij de kinderen thuis geweest zijn.

c. Benader het kind als individu en wees persoonlijk

Het kind mag nooit ervaren dat het deel uitmaakt van de groep en als nummer behandeld wordt. (Je bent bijvoorbeeld nr. 10 die ik bezoek!) Leiders mogen nooit de intentie hebben om kinderen met elkaar te vergelijken, zelfs niet in één gezin. Voorbeeld: Waarom doe je niet je best zoals je broertje?
Ons motief moet zijn om kind voor kind in contact te brengen met de levende God. AIs God elk kind persoonlijk op het oog heeft, zo behoren wij elk kind te zien en te behandelen.

d. Neem tijd om het kind in verschillende situaties gade te slaan

Een kind kan zich matig gedragen op zondag, maar uitstekend werken op school of andersom. Er kunnen mogelijkheden liggen in een kind die een leider nooit in de gemeente zou kunnen ontdekken, wel als hij tijd besteedt om het kind elders te ontmoeten.

Natuurlijk helpt het al heel veel als leiders tijd nemen om naar het kind te luisteren en het te vragen naar hobby's, interesses, problemen en misschien noden.

e. Neem tijd om tussen de lijnen te lezen

Zeker jonge kinderen hebben nog niet de vaardigheid om zich uit te drukken zoals een volwassene dat kan. Ze zeggen het ene maar bedoelen het andere. De kunst van de goede leider is om het kind te Ieren verstaan, zelfs al drukt het zich verkeerd uit. Dat is misschien wel één van de moeilijkste opdrachten maar hoeveel problemen ontstaan niet op dit terrein? Denk aan "zo heb ik het niet bedoeld!"

f. Probeer er achter te komen waarom een kind handelt of reageert

Waarom gedraag een kind zich goed of verkeerd? Jezus zegt in Matt. 12:34 " ....Want uit de overvloed des harten spreekt de mond". Waar is het hart vol van? In welke omgeving komt het kind, welke invloeden komen op hem af? Deze invloeden hebben groot effect op iemands gedrag.

g. Vermijd de moeilijke karaktertrekken te benadrukken

Een goede relatie betekent zeker niet dat we iemand dwars gaan zitten. AIs we bijvoorbeeld door observatie weten dat een kind niet tegen plagen kan, dan moeten we vermijden het te plagen. Wees niet sarcastisch als je met kinderen spreekt. Zet jezelf ook niet onmiddellijk in 't verweer. In een goede relatie is het belangrijk om goed gezind te zijn. We moeten Ieren onszelf te beheersen.

h. Geef speciale aandacht aan kinderen die het moeilijk hebben

Wie zijn de kinderen die moeilijkheden tonen? Het zijn de verlegen types of overmoedigen, kinderen uit a-sociale of gegoede gezinnen. Zij zijn uit balans en hebben hulp nodig om het even welke reden. Veel tact en geduld is nodig om hen op te vangen en te bereiken. Wijsheid en genade zijn noodzakelijk voor een goede aanpak.

2. RELATIE IS WEDERZIJDS

Werken aan een relatie is niet een éénrichtingsverkeer. Het is niet alleen naar het kind gericht maar ook naar onszelf, als volwassenen.

a. Durf jezelf te zijn

Om een goede relatie op te bouwen is het essentieel om jezelf te durven geven aan de ander. Ook kinderen hebben recht om te ervaren hoe we denken, voelen of ervaren. Veel volwassenen stellen zich ver boven de kinderen en zullen nooit durven bekennen dat zij een fout gemaakt hebben. De reactie van kinderen is dan vaak dat ze volwassenen "onecht" vinden. Hoe groot is de teleurstelling als ze erachter komen dat volwassenen ook fouten maken! Een echte relatie bouwt op openheid naar elkaar.

b. Een goede relatie kenmerkt zich door:

- wederzijdse liefde en vriendschap

We vertrekken vanuit het beeld hoe God over de kinderen denkt en vanuit deze positieve instelling zullen we ons richten tot de kinderen. Liefde ontstaat vanuit de Heer en groeit uit tot een vriendschapsrelatie. Jezus zegt "Gij zijt mijn vrienden, indien gij doet, wat Ik u gebied" (Joh. 15:14).
Vriendschap is gebaseerd op liefde. Joh. 15:9. "Gelijk de Vader Mij heeft liefgehad, heb Ik ook u liefgehad; blijft in mijn liefde".
Vriendschap houdt voorwaarden in: elkander liefhebben (Joh. 15:17). 1 Cor 13 beschrijft ook hoe belangrijk het is om in de liefde te blijven "...Alles bedekt zij, alles gelooft zij, alles hoopt zij, alles verdraagt zij" (vs 7).

- in waarachtige vrede met elkaar

Vanuit Gods aanwezigheid en kracht zullen we in staat zijn elkaar te begrijpen, problemen op te lossen en gedragsmoeilijkheden uit de weg te ruimen.

- in volkomen blijdschap en ontspanning

Geen krampsituaties, geen angsten maar ontspanning waardoor er ruimte is om met elkaar verder te gaan, om te praten en zich te durven uiten. Het is een relatie waar er vreugde bestaat en waar beide partijen zich verheugen elkaar te ontmoeten.

- in eerlijkheid en rechtvaardigheid

Een goede relatie waakt over het recht en staat in voor de principes van Gods Woord. Het is geen relatie die bang is om iets tegen de ander te zeggen wanneer correctie nodig is.

Een goede relatie is gebaseerd op de kenmerken van het Koninkrijk van God: liefde, vrede, rechtvaardigheid en blijdschap! Het vertrekt vanuit God, naar de mensen toe die Hem liefhebben en kennen en wordt in stand gehouden door de werking van de Heilige Geest in ons. De mens is echter zeer actief betrokken in het onderhouden van relatie met de ander.